اثر حکیم خیام نیشابوری به کوشش امیرحسین خنجی

خیام نام مجموعه اشعار غیاث‌الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری مشهور به خیام در قالب شعری رباعی است که در سده‌ های پنجم و ششم هجری به زبان فارسی سروده شده ‌اند و عمدتاً بیانگر دیدگاه ‌های فلسفی او می ‌باشند. این اشعار در زمان حیات خیام به واسطه تعصب مردم مخفی بوده و تدوین نشده و تنها بین یکدسته از دوستان همرنگ و صمیمی او شهرت داشته یا در حاشیهٔ جنگ ها و کتاب ‌های اشخاصی بطور قلم ‌انداز چند رباعی از او ضبط شده، و پس از مرگش منتشر گردیده ‌است. به همین خاطر در تعداد این رباعی ‌ها و نیز حقیقی یا جعلی بودن بعضی از آن ‌ها اختلاف نظر وجود دارد. خیام زندگی ‌اش را به‌عنوان ریاضی ‌دان و فیلسوفی شهیر سپری کرد، این در حالی بود که معاصرانش از رباعیاتی که امروزه مایه شهرت و افتخار او هستند بی‌خبر بودند. در چند قرن اخیر این رباعیات بسیار مورد توجه قرار گرفته، به زبان‌های بسیاری ترجمه شده‌ اند و تصحیحات فراوانی در آن ‌ها صورت گرفته‌ است.

نوشته کورش نیکنام
این کتاب بر اساس پژوهشی است که پدید­آورنده در چارچوب برنامه ­های مصوب سال ۱۳۷۴ پژوهشکده مردم شناسی سازمان میراث فرهنگی در باره آیین­ها و مراسم سنتی زرتشتیان ایران انجام داده ­است. در بخشی از پیش­گفتار کتاب آمده است: “آداب و رسوم هر قوم یا ملتی، گنجینه پر ارزشی است از فرهنگ، هنر و اخلاق مردم یک مرز و بوم که به مرور زمان شکل یافته و پس از گذر از فراز و فرود­های گذشته­ های دور، امروز به دست آن قوم رسیده است. این گنجینه چنانچه به درستی از نسلی به نسل دیگر نرسد، از بین خواهد رفت؛ یا این که در برابر هجوم فرهنگ بیگانه، دستخوش دگرگونی­های جبران ­ناپذیر خواهد شد. فرهنگ درخشان و پرآوازه ایران زمین نیز که تداوم فرهنگ پربار و دیرینه این سرزمین کهن­سال است، گنجینه ای از هنر، آداب، رفتار، سنت­ها و به طور کلی دانش و بینش نیاکان فرزانه ما است که از زمان­های دور تاکنون به تدریج فراهم گشته است.

نوشته یرواند آبراهامیان ️ ترجمه آقایان احمد گل محمدی و محمد ابراهیم فتاحی

یکی از کتاب ‌های برجسته در زمینه علوم سیاسی همین کتاب “ایران بین دو انقلاب” اثر یرواند آبراهامیان است. آبراهامیان در این کتاب به تحلیل تاثیرات متقابل سازمان‌های سیاسی و نیروهای اجتماعی ایران از سده‌ نوزدهم میلادی تا انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ می‌پردازه و نیروهای اجتماعی را به “گروه‌های قومی” و “طبقات اجتماعی” تقسیم می ‌کند و با توجه به دستاوردهای جامعه‌ شناسان تاثیرات نظام‌ های سیاسی بر نظام ‌های اجتماعی را بررسی می‌کند.آبراهامیان کارش را با تبیین ساختار اجتماعی سیاسی دوره‌ قاجار و علل و پیامد های انقلاب مشروطیت آغاز می‌کند و با بررسی دوره‌ رضاشاه و سقوط او و سال‌ های بحرانی شهریور ۲۰ تا مرداد ۱۳۳۲ ادامه میده و بر این دوره، به‌ ویژه تاثیر و تاثرهای نیروهای سیاسی تاکید می ‌کند، سال ‌های پس از کودتا را تا آستانه‌ انقلاب اسلامی ۵۷ به انگیزه‌ ریشه ‌یابی علل وقوع انقلاب و نیروهای موثر در آن از نظر می‌ گذراند و اهم حوادث و نیروهای سیاسی و اجتماعی موثر این دوره را تجزیه و تحلیل می‌کند و این‌گونه نتیجه می‌گیرد که علت وقوع انقلاب توسعه‌ ناهمگونی بود که حکومت محمد رضاشاه، خواه ناخواه، در پیش گرفته بود. آبراهامیان با بررسی نقش مهم اسلام و نیز نقش تعیین‌کننده‌ شخص خمینی در پیروزی انقلاب بررسی را به پایان می‌ برد. بی ‌گمان ایران بین دو انقلاب کتابی خوب در بررسی تاریخ هفتاد ساله‌ ایران است.

نوشته سید محمدعلی جمال زاده
ایشان نوشتن این کتاب را در آبان ۱۳۲۳ در ژنو به پایان ‌رساند. این داستان در هشت فصل یا پرده نگاشته ‌شده و نویسنده با قلم طنز آمیزی سرنوشت خیالی خود را در صحرای محشر به تصویر می ‌کشد. این کتاب هم از کتاب ‌های ممنوعه در ایران می ‌باشد.در داستان “صحرای محشر” شما با مردی بذله گو روبرو هستید که پشت لبخند رندانه اش گوشه و کنایه هایی شجاعانه به متقلبان و دین فروشان و ریاکاران سنتی و مدرن جامعه ایران زده است. و همین میتواند توجیهی مناسب برای ممنوعیت چاپ آن در نظام ریا زده و دروغ پرست کنونی باشد. جمال زاده آنقدر بزرگ است که نمیتوانند او را طرد کنند و آنقدر آثارش به کام آنها تلخ است که نمیتوانند اجازه چاپ بدهند.

این دیوان در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی منتشر شد و مورد توجه افراد زیادی قرار گرفت. این دیوان شامل اشعاری است که پروین اعتصامی قبل از سی سالگی سروده است و بیش از چند صد غزل، قصیده، قطعه و مثنوی است. اشعار پروین دارایی زیبایی و جذابیت خاصی است که اغلب حالت مناظره را دارند و برخی پروین اعتصامی را با مناظره هایش می شناسند.

نوشته دکتر ناصر پاکدامن
پرونده قتل کسروی همچنان گشوده است. همه کسانی که استقرار جامعه ای بر پایه عدل و داد و آزادی و برابری را در ایران خواهانند می باید رسیدگی مجدد به پرونده قتل کسروی را خواستار شوند. تا این ظلم بزرگ برجاست کجا می توان از داد و دادگستری سخن گفت. دکتر ناصر پاکدامن با بررسی اسناد و مدارک دست اول آن دوره (پس از شهریور ۱۳۲۰) خواننده را با نقش و جایگاه کسروی در نقد دین و خرافه زدایی آشنا می کند و نشان می دهد که چگونه تلاشهای پیگیر او در این زمینه، دشمنی ها و بیتابی های متعصبان مذهبی و ارباب دین را برانگیخت تا آنجا که سرانجام روز ۲۰ اسفند ۱۳۲۴ در اتاق بازپرسی کاخ دادگستری به ضرب گلوله وی را از پای در آوردند.

نوشته علی دشتی

نویسنده در این کتاب به شرح زندگی و افکار حافظ پرداخته است که یکی از ویژگی های این کتاب خاص بودن این اثر می باشد اینکه علی دشتی در این کتاب به نقش و رنگ حافظ در شعر و زندگی فردی و اجتماعی از بعد روانشناسی و اجتماعی و شاخصه های شعر فارسی پرداخته و این کتاب توسط انتشارات جاویدان در دهه پنجاه به چاپ رسیده است. علی دشتی درباره حافظ عقیده دارد: “… حافظ در افکار فلسفی خود به خیام، در تصوف به جلال‌الدین و در غزل به سعدی می‌گراید، ولی مایه‌ فکر و هنر درون به درجه‌ ای قوی و ذاتی است که همه‌ آنها را به سبک و شیوه‌ خاص خود درآورده است. شگفتی در این نیست که زبان و ادب حافظ بکلی از شیوه و روش سه گوینده‌ بزرگ متمایز است، زیرا تراوش هر فکر و قریحه‌ قوی ذاتی است و رنگ فکر و روح خود گوینده را دارد، هر چند در پرورش قریحه‌ خود از خارج متاثر شده باشد.
تاثیر یک گوینده‌ بزرگ در گوینده‌ بزرگ دیگر، به منزله‌ لقاح است. لقاح وسیله‌ی تولید و به عباره اُخری، محرکی است که موجود مستعد را بارور می‌کند ولی شگفتی در چیز دیگر است

نوشته احمد کسروی
اولین کتابی که کسروی درباره اصلاحات اجتماعی و بیان عقاید خویش، پس از بیرون آمدن از عدلیه به قلم کشید، کتاب “آئین” بودش و اشاره مختصری به محتوای این کتاب ما را در مورد کیفیت فکری احمد کسروی در این دوره راهنمایی خواهد کرد. این کتاب دو بخش دارد: بخش نخست شامل هجده گفتار و بخش دوم از بیست گفتار تشکیل شده است. تألیف آن در یکی از مهمترین دوران تاریخ ایران و جهان انجام شده است (۱۳۱۲-۱۳۱۱شمسی/ ۱۹۳۴- ۱۹۳۳میلادی). از نظر وقایع داخلی این زمان اوج مدرنیزاسیون رضاشاه به شمار می‌ رفت و از دید خارجی نیز شروع سال‌ های بحران اقتصادی معروف غرب بود. کتاب آئین نیز در تاثیر از این دو واقعه به رشته تحریر درآمده است. محتوای کلی کتاب در نکوهش از فرهنگ ماشینیزم و اختراعات در اروپا است:

نوشته دکتر کاظم علمداری
که استاد جامعه شناسی دانشگاه ایلی نویز است، کوشیده تا با یک بررسی تطبیقی-تاریخی که به گفته او رویکرد انتقادی دارد، علل عقب ماندگی جامعه ایران را در طول تاریخ مورد بررسی قرار دهد. در واقع یک نگاه کل گرا دارد به روند توسعه و پیشرفت جامعه ایران به نسبت غرب- یا بهتر بگوییم جوامع غربی- که به عنوان اولین این جوامع یونان را بر می گزیند. رویکرد کلی علمداری در این کتاب، رویکردی عینی است. بدین معنی که او به جای اینکه عوامل ذهنی نظیر فرهنگ، دین یا حتی علم را علت توسعه بداند، عوامل ساختاری اقتصادی و اجتماعی را به عنوان علل ریشه ای تسریع کننده یا تاخیردهنده توسعه جامعه ایران مطرح می کند. از این رو، در کتاب شاهد نزدیکی بسیار نگاه نویسنده با مارکس هستیم و در بسیاری از استدلال ها و نظرات خویش به او استناد می کند. او برای بررسی جامعه ایران، از عوامل اکولوژیک و جغرافیایی شروع می کند، آن را موجب و موجد ساختارهای اقتصادی- اجتماعی خاص نظیر اقتصاد کشاورزی یا تجاری می داند و اینها را تاثیرگذار بر توسعه یک جامعه می گیرد.