یکی از بهترین کتاب های تاریخ تحلیلی و از آثار مهم احمد کسروی تاریخنگار و اندیشمند معاصر، است. کسروی از اواخر سال ۱۳۰۷ به نگارش این کتاب که شامل پژوهش‌هایی مستند درباره چند خاندان پادشاهی ناشناس و گمنام ایرانی پس از اسلام است، پرداخت. این کتاب در سه بخش دیلمیان، روادیان و شدادیان نگاشته شده‌است. کسروی در مقدمه شهریاران گمنام با اشاره به این موضوع که ابهام‌های بسیاری در تاریخ پس از اسلام وجود دارد و در مورد خاندان‌های پادشاهی ناشناس اطلاعات کم و پراکنده‌ای موجود است، به ذکر تحقیقات خود درباره برخی از خاندان‌های نامعروف ایرانی پرداخته است. او در ادامه تحقیقات خود را شامل برخی از حکمرانان که شرقشناسان نیز آنها را نشناخته‌اند و او آنها زنده کرده و نیز گروهی دیگر که دارای تحقیق‌هایی ناقص و دارای لغزش بوده‌اند و او به تصحیح آنها اقدام کرده، برشمرده است. کسروی در بخشی از همین مقدمه با اشاره به انجام رسانیدن سه بخش از کتاب، از نگارش بخش‌های چهارم، پنجم، ششم و هفتم در آینده خبر داده‌است. اما او موفق به نگارش آنها نشد.

شاه سیاه‌پوشان داستان کوتاهی که به هوشنگ گلشیری، نویسنده معاصر ایرانی، منسوب است. شاه سیاه پوشان روایت چند ماه از زندانی شدن یک نویسنده در دست عناصر اطلاعاتی است. در همان مدت راوی یا نویسنده روشنفکر داستان با در هم آمیختن روایتهای کهن ایرانی به بیان درد و رنج و تباهی چریک‌ها و مبارزان سیاسی می‌پردازد. یکی عالی‌ترین و درخشانترین صحنه‌های داستان زمانی است که یکی از توابین چگونگی شلیک تیر خلاص به همسر سابقش را شرح می‌دهد. این داستان که در سال ۱۳۶۶ انتشار یافته‌است. و به نوعی شرح حال زندگی روشنفکران و نویسندگان ایرانی در آن زمان است.

او در طول زندگی نسبتاً کوتاه ۴۳ ساله اش حدود ۳۰۰ داستان کوتاه و بلند، ۶ رمان و نیز ۳ سفرنامه، یک مجموعه شعر و مجلدی از چند نمایشنامه خلق کرد. اما نقطه اوج کارهای موپاسان داستان‌های کوتاه اوست که برخی از آنها از شاهکارهای ادبیات داستانی جهان شمرده می‌شوند. موپاسان استاد نوعی از داستان کوتاه است که به قول سامرست موآم «می توانید آن را پشت میز شام یا در اتاق استراحت کشتی نقل کنید و توجه شنوندگان خود را جلب نمایید.»
قسمتی از کتاب:
آه که من چقدر زجر کشیده ام، بطور مداوم و با تمام وجودم زجر کشیده ام. من این زن را دیوانه وار دوست میداشتم، اما بگذارید ببینم آیا حقیقت دارد، آیا من او را دوست داشتم؟ نه نه! او روح و جسم مرا تصاحب کرده بود، من بازیچه ی او بودم و هستم…

سرزمین گوجه های سبز” (The Land of Green Plums) اثر “هرتا مولر که در سال 1994 به چاپ رسیده است. هرتا مولر 62 ساله اصلتا رمانیایی بوده اما اکنون در آلمان زندگی میکند و جایزه صلح نوبل در سال 2009 را بدست آورد. این کتاب در ایران توسط غلامحسین میرزا صالح برگردانده شده است.

کتاب آخرین روز یک محکوم و کلود ولگرد روایتگر یک محکوم تا زمان اجرای حکم است. ویکتور هوگو از الغاء محکومیت اعدام جانبداری می کند و در تایید خود چزاره بکاریا، نویسنده ایتالیایی را شاهد می‌گیرد. بدون تردید، حسی که او را برمی انگیزد بسیار شریف است. ولی رمان بیش از حد ادبی، قرار دادی و کتابی است.
این اثر بدون حس انسانی و حس روانشناسی فردی می باشد. زندانی، وقتی که به طرف سکوی اعدام می‌رود، احساس خود را بیان می کند تا به گفته خود، راه فراری بر اضطراب خویش پیدا کند و به این امید نیز که داستانش روزی به کار دیگران آید. وی به زبان زرگری مخصوص زندان ها توجه نشان می‌دهد، به کشف نوشته های کنده شده روی دیوارهای سلولش می پردازد، و از قبل زمان مرگش را تجسم می کند.

مسیح یک نفر بیش نبود ولی اکنون در این جهان می‌توان مسیح‌های متعددی را دید که همه با رنج‌هایی نظیر رنج مسیح به صلیب کشیده می‌شوند. سنت یهودی ـ مسیحی ماهیت حذف‌ناپذیری و اندوهبار رنجی را که معلول نواقص یا حوادث طبیعی است مورد تاکید قرار نمی‌دهد. این سنت، رنج را در بافت تاریخی آن قرار داده و با بررسی نخستین حکایت‌های اسطوره‌ای مربوط به منشأ پیدایش رنج آغاز می‌کند و مسئله را در قالب اخلاقی طرح می‌کند که چرا انسان‌ها باید رنج بکشند؟
خواندن داستان خانوادگی اثر واسکو پراتولینی با چنین احساسی به پایان می‌رسد. چرا انسان‌ها باید رنج بکشند؟ چه چیز باعث می‌شود تا آنان بدین‌گونه خود را به دیوارهای پوچی این جهان بسپارند و از دیوار این جهان به دیوار جهان دیگری گذر کنند. انسان‌هایی که به نظر می‌رسد قربانی گناهان ناچیز خود شده‌اند و همیشه در خلأی تاریک به سر می‌برند و خلأی که امکان پر کردن آن را با هیچ چیز نمی‌توان میسر کرد، شاید حتی با مرگ. نکته‌ی قالب توجه در این اثر به چشم خوردن نمادهایی از اسطوره‌ی مسیح است. نمادهایی از جنبه‌های روحی و جسمانی مسیح در تولد، زندگی و به صلیب کشیدنش. ساختار این اثر به گونه‌ی تثلیث بر محور سه شخصیت راوی، فروچو و مادر می‌گردد. اگرچه شخصیت‌های دیگری نیز در این اثر حضور دارند ولی حضور آنان کم‌رنگ و کمابیش بی‌اهمیت است.

” دولت به ما پاسخ دهد ” يكی از كوتاه نوشته‌های شادروان ” احمد كسروی ” است.

كتاب دولت به ما پاسخ دهد درواقع مجموعه‌ای از انتظارات است كه توسط كسروی برای آقای “بيات” نخست‌وزير وقت ايران نوشته و ارسال شده است. كسروی در اين نوشته با ذكر مثال‌ها و داستان‌ةای گوناگون نقطه نظرات خود را به حكومت اعلام كرده و همينطور بار ديگر از پاكدينی به عنوان راه گريز انسان‌ها از جهل، ياد كرده است. اين كتاب كوتاه اما بسيار جذاب از جالب‌ترين آثار احمد كسروی است.

توپ مرواری کتابی است تاریخی که صادق هدایت با دستاویز کردن توپ مرواری نوشته است. کتاب در قالب طنز است. توپ مرواری توپی است که آخرین باری که آن را دیدم در ورودی یک ساختمان نظامی در خیابان سی تیر فعلی و قوام السلطنه سابق بود. گویا ساختمانی وابسته به وزارت خارجه است. هدایت رد حضور توپ در ایران را می‌گیرد و با آن در تاریخ به عقب بر می‌گردد. و این گونه است که از خامه عنبر سرشتش کتابی تاریخی و بی تا، در صد و بیست صفحه به رشته تحریر در می‌آید.
هدایت برای همه اتفاقات تاریخی که بیان می کند، دلایل قاطع و غیر قابل انکاری ارائه می‌دهد. تاریخ دریانوردی را در این کتاب می‌بینیم. و این که به طور مثال :
*چرا به جای مارکوپولو، قریستوفر قلمبوس آمریکا را کشف کرد. و چگونه پای آمریق وسبوس در این میان باز شد.

از میان مفاهیم گوناگون مطرح شده در ادبیات، بی گمان مفهوم «عشق» یکی از جذاب ترین و در عین حال چالش برانگیزترین موضوعاتی است که در اشکال مختلف به آن پرداخته شده است. مارسل پروست نیز در «عشق سوان» به تحلیل عشق و بررسی تاثیرات آن بر روان آدمی می پردازد. از دیدگاه او، عشق حاصلی جز سرسپردگی در برابر معشوق نیست، و از ایجاد پیوند روحی در میان آنها ناتوان است. پروست شالوده عشق را بر بنیاد محرومیت استوار می کند. پیوند عاشقانه سوان و اودت نیز به عنوان نمونه ای از یک رابطه عاشقانه نافرجام است که نتیجه ای جز شکست در بر ندارد. پروست با ارائه تصویری نو از مفهوم عشق، آن را حاصل یک سوء تفاهم کم اهمیت می داند که با تردید، ناآرامی و بی ثباتی آغاز می شود، و با دلزدگی و ملال پایان می پذیرد. این مقاله، به تحلیل دیدگاه های پروست درباره عشق در «عشق سوان» می پردازد.

خوشي ها و روزها اولين كتاب پروست است و در بيست و پنج سالگي او منتشر شد. پروست در اين كتاب عمده ي آثاري را كه تا آن زمان نوشته و در نشريات مختلف به چاپ رسانده بود از قصه و مقاله و شعر منظوم و منشور، به طرزي سازمان مند و به هم پيوسته، اما نه طبق ملاحظاتي از قبيل تاريخ انتشار يا مضمون، بلكه در ترتيبي دوراني گرو آورد. خواننده در اين كتاب با برخي از ظريف ترين نمونه هاي انديشه و نثر پروست، و گه گاه برخي از شيواترين قطعات ادبيات قرن بيستم فرانسه آشنا مي شود…